Podręcznik

Rozdział 1: Wartości i zasady

Zakres

Pięć zasad, obowiązki i wolności, sam test

Czytanie

ok. 12 min

Pytania

10 pytań

Brytyjskie wartości i zasady

26 lutego 2004 roku w ratuszu dzielnicy Brent w północno-zachodnim Londynie 19 osób z różnych stron świata wstało i złożyło przyrzeczenie. W tym momencie zostały obywatelami brytyjskimi. Przyglądał się temu książę Walii (Prince of Wales). Była to pierwsza w historii Zjednoczonego Królestwa ceremonia nadania obywatelstwa (citizenship ceremony).

Od tamtej pory każdy nowy obywatel wypowiada podczas swojej ceremonii krótkie ślubowanie. Obiecuje przestrzegać brytyjskiego prawa i bronić demokratycznych wartości kraju. Właśnie o tym ślubowaniu jest ten rozdział. Na czym brytyjskiemu społeczeństwu zależy najbardziej? Jeśli chcesz zamieszkać w Zjednoczonym Królestwie na stałe, co musisz zrobić i jakie wolności zyskujesz? Na koniec przyjrzymy się też temu, jak działa sam test Life in the UK.

Ten rozdział jest bardzo krótki, ale nie pomijaj go: pytania testowe pochodzą z całego podręcznika, a więc także z tego rozdziału.

Po co zdawać test Life in the UK?

Ubieganie się o stały pobyt (permanent residence, czyli prawo do pozostania w Zjednoczonym Królestwie bez ograniczenia czasowego) albo o obywatelstwo brytyjskie to poważny krok. To także zobowiązanie. Składając wniosek, zgadzasz się przyjąć obowiązki stałego rezydenta i szanować prawo, wartości i tradycje Zjednoczonego Królestwa. Zdanie testu Life in the UK to jeden ze sposobów, by pokazać, że jesteś gotowy na długie życie w tym kraju.

Sam podręcznik ma jasny cel: pomóc ci odnaleźć się w społeczeństwie, w pełni uczestniczyć w życiu lokalnej społeczności i poznać podstawy brytyjskiej kultury, prawa i historii.

Czego potrzebujesz

Niezależnie od tego, czy chcesz uzyskać stały pobyt, czy zostać obywatelem brytyjskim w drodze naturalizacji (naturalisation; tak o obywatelstwo ubiega się ktoś, kto nie urodził się Brytyjczykiem), musisz spełnić dwa warunki. Musisz umieć mówić i czytać po angielsku i musisz dobrze rozumieć życie w Zjednoczonym Królestwie.

W praktyce oznacza to dwie rzeczy. Nie wybierasz jednej z nich: potrzebne są obie.

ESOL to skrót od English for Speakers of Other Languages, czyli „angielski dla osób mówiących innymi językami”. To kursy angielskiego dla ludzi, dla których angielski nie jest pierwszym językiem, a Entry Level 3 to jeden z ich poziomów.

Jak udowodnić znajomość angielskiego? Jednym ze sposobów jest zdanie uznawanego egzaminu z angielskiego w zatwierdzonym centrum egzaminacyjnym. Wszystkie szczegóły znajdziesz na stronie Home Office, czyli brytyjskiego ministerstwa spraw wewnętrznych, które odpowiada za imigrację.

Wymagania mogą się zmienić. Zanim złożysz wniosek o osiedlenie się (settlement, inne określenie stałego pobytu) albo o obywatelstwo, sprawdź na stronie Home Office, jakie zasady obowiązują w danym momencie.

Pięć filarów: podstawowe zasady brytyjskiego życia

Brytyjskie społeczeństwo opiera się na zestawie podstawowych wartości i zasad. Od każdego, kto tu mieszka, obywatela czy nie, oczekuje się, że będzie je szanował i wspierał. Wyrosły one z historii i tradycji kraju. Chronią je prawo, zwyczaje i to, czego ludzie oczekują od siebie nawzajem. Widać je też w prawach, przywilejach i obowiązkach, jakie mają obywatele i stali rezydenci.

Jedno jest całkowicie jasne: ekstremizm (wyznawanie skrajnych poglądów, często połączone z przemocą) i nietolerancja (odmawianie akceptacji ludziom, którzy różnią się od ciebie) nie mają miejsca w brytyjskim społeczeństwie.

Oto pięć filarów:

• Demokracja (Democracy): to ludzie wybierają tych, którzy rządzą krajem.
• Rządy prawa (The rule of law): każdy musi przestrzegać prawa, także ludzie u władzy.
• Wolność osobista (Individual liberty): w granicach prawa sam decydujesz, jak żyć.
• Tolerancja wobec osób o innych wyznaniach i przekonaniach (Tolerance of those with different faiths and beliefs): akceptowanie ludzi, których religia lub przekonania różnią się od twoich.
• Udział w życiu społeczności (Participation in community life): branie udziału w życiu miejsca, w którym mieszkasz.

Spośród tych pięciu zasad rządy prawa mają najstarsze korzenie. W Anglii przekonanie, że nawet król musi przestrzegać prawa, sięga roku 1215, kiedy grupa możnych baronów zmusiła króla Jana bez Ziemi (King John) do przyjęcia Magna Carta. Po raz pierwszy ktoś zapisał, że władza króla ma granice. Całą historię przeczytasz w rozdziale historycznym Średniowiecze.

Ślubowanie obywatelskie: obietnica wypowiedziana na głos

Podczas ceremonii nadania obywatelstwa, o której była mowa na początku rozdziału, nowi obywatele obiecują chronić te wartości. Ta obietnica nazywa się ślubowaniem (pledge). Własnymi słowami można ją oddać tak:

Nowi obywatele obiecują być lojalni wobec Zjednoczonego Królestwa i szanować jego prawa i wolności. Obiecują bronić jego demokratycznych wartości, wiernie przestrzegać jego praw i wypełniać wszystko, czego oczekuje się od nich jako obywateli brytyjskich.

W rozbiciu na części daje to cztery obietnice:

Lojalność wobec Zjednoczonego Królestwa

Szacunek dla praw i wolności

Obrona wartości demokratycznych

Przestrzeganie prawa i wypełnianie obywatelskich obowiązków

Według GOV.UK ceremonia składa się z dwóch części. Najpierw składasz przysięgę wierności (oath of allegiance), czyli obietnicę lojalności wobec monarchy; jeśli wolisz nie przysięgać na Boga, możesz zamiast tego złożyć uroczyste oświadczenie (affirmation), w którym nie ma religijnych słów. Potem wypowiadasz ślubowanie. Ceremonie organizuje lokalny samorząd (council): jeśli masz 18 lat lub więcej, musisz wziąć w niej udział w ciągu 3 miesięcy od zaproszenia z Home Office, a na koniec otrzymujesz zaświadczenie o obywatelstwie brytyjskim.

Obowiązki i wolności: umowa działająca w obie strony

Z tych zasad wynika zestaw obowiązków i wolności, które dotyczą wszystkich mieszkańców Zjednoczonego Królestwa. Niezależnie od tego, czy jesteś obywatelem, czy nie, oczekuje się, że będziesz je szanować. Są dwie listy. Jedna mówi, co powinieneś robić, jeśli chcesz zostać stałym rezydentem lub obywatelem. Druga mówi, co Zjednoczone Królestwo daje ci w zamian.

Jak wygląda test Life in the UK

Na koniec praktyczne informacje o samym teście.

24 pytania

Z całego podręcznika

Tylko w zatwierdzonych centrach

Rezerwacja tylko przez internet

• Pytania: jest ich 24 i dotyczą ważnych aspektów życia w Zjednoczonym Królestwie. Mogą pochodzić z dowolnej części podręcznika. Dobra wiadomość: nie musisz uczyć się niczyich dat urodzin ani śmierci. Każda osoba zdająca test w tej samej sesji dostaje inny zestaw 24 pytań.
• Język: test odbywa się zwykle po angielsku. Jeśli chcesz zdawać go po walijsku albo w szkockim gaelickim, można to specjalnie zorganizować.
• Gdzie: wyłącznie w zarejestrowanym i zatwierdzonym centrum testu Life in the UK. W Zjednoczonym Królestwie jest ich ponad 30. Nie zdawaj testu nigdzie indziej, bo Home Office uznaje tylko certyfikaty z zarejestrowanych centrów. Jeśli mieszkasz na Wyspach Normandzkich (Channel Islands) lub na Wyspie Man (Isle of Man), obowiązują inne zasady. Czym są te miejsca, dowiesz się w następnym rozdziale.
• Rezerwacja: test można zarezerwować tylko przez internet, na rządowej stronie testu Life in the UK (gov.uk/life-in-the-uk-test). Przy rezerwacji uważnie przeczytaj instrukcje i upewnij się, że twoje dane osobowe są poprawne.
• W dniu testu: zabierz dokument tożsamości i potwierdzenie adresu. Jeśli o nich zapomnisz, nie przystąpisz do testu.

Możliwość zdawania testu po walijsku lub w szkockim gaelickim brzmi jak miły gest, ale prawie nikt z niej nie korzysta. Dane ujawnione po tym, jak jeden z obywateli poprosił o nie rząd, pokazały, że do 2020 roku odnotowano tylko jeden test w każdym z tych języków. W styczniu 2020 roku Brazylijczyk mieszkający w Cardiff, stolicy Walii, zdał test po walijsku. Podano, że był pierwszą osobą w historii, która zdała walijską wersję, a jego historię pokazała później brazylijska telewizja.

A co z samym podręcznikiem? Jeśli twój angielski jest na poziomie ESOL Entry Level 3 lub wyższym, powinieneś czytać go bez trudu. Na końcu znajduje się słowniczek (glossary), czyli lista ważnych słów i wyrażeń wraz z ich znaczeniem. Każdy rozdział kończy się ramką „Check that you understand” („Sprawdź, czy rozumiesz”), ale te ramki to tylko wskazówka. Nauczenie się tego, co w nich jest, nie wystarczy: musisz rozumieć całą książkę.

Więcej informacji znajdziesz w trzech miejscach: na stronie Home Office (jak złożyć wniosek i których formularzy użyć), na stronie testu Life in the UK (test i rezerwacja) oraz na rządowej stronie Gov.uk (kursy ESOL i gdzie znaleźć najbliższy).

Podsumowanie rozdziału