راهنما

فصل 3: تاریخ

دوره

1485 تا 1603

زمان مطالعه

حدود 16 دقیقه

پرسش‌ها

12 پرسش

خاندان تودور: شش همسر، کلیسایی تازه و آرمادا

پادشاهی می‌خواست از همسرش جدا شود و برای رسیدن به این خواسته، به کل کشورش کلیسایی تازه داد. سه فرزندش یکی پس از دیگری بر تخت نشستند و دین کشور با هر کدام از آن‌ها به سویی چرخید: پروتستان، بعد کاتولیک، و دوباره پروتستان. سرانجام ملکه‌ای که هرگز ازدواج نکرد، قدرتمندترین ناوگان اروپا را شکست داد.

این داستان خاندان تودور (the Tudors) و 118 سال فرمانروایی آن‌هاست. فصل پیش با پیروزی هنری تودور (Henry Tudor) در بازورث (Bosworth) و پادشاه شدن او با نام هنری هفتم (Henry VII) به پایان رسید. این فصل از همین‌جا و با او آغاز می‌شود.

1. 1485هنری هفتم پادشاه می‌شود و دوره تودور آغاز می‌شود
2. 1509هنری هشتم (Henry VIII) پادشاه می‌شود؛ او بعدها از رم جدا می‌شود و کلیسای انگلستان (Church of England) را بنیان می‌گذارد
3. 1547ادوارد ششم (Edward VI) در 9 سالگی پادشاه می‌شود؛ کتاب دعای عمومی (Book of Common Prayer) در دوران او نوشته می‌شود
4. 1553مری اول (Mary I) ملکه می‌شود و مذهب کاتولیک را بازمی‌گرداند
5. 1558الیزابت اول (Elizabeth I) ملکه می‌شود و کلیسای انگلستان را دوباره برقرار می‌کند
6. 1560اصلاحات دینی اسکاتلند (Scottish Reformation): پارلمان اسکاتلند به اقتدار پاپ در اسکاتلند پایان می‌دهد
7. 1588انگلستان آرمادای اسپانیا (Spanish Armada) را شکست می‌دهد
8. 1603الیزابت اول بی‌فرزند از دنیا می‌رود و دوره تودور به پایان می‌رسد

هنری هفتم: نخستین پادشاه محتاط تودور

پس از سی سال جنگ‌های گل سرخ (Wars of the Roses)، هنری هفتم بیش از هر چیز به دو چیز اهمیت می‌داد: اینکه دیگر جنگ داخلی رخ ندهد، و اینکه تخت پادشاهی‌اش امن بماند.

راه‌حل او این بود که اشراف را ضعیف کند و حکومت مرکزی را تقویت کند. جنگ‌های گل سرخ را اشراف بزرگی به راه انداخته بودند که هر کدام ارتش خصوصی خودشان را داشتند؛ پس هرچه اشراف ضعیف‌تر بودند، پادشاه احساس امنیت بیشتری می‌کرد. او در خرج کردن پول هم بسیار محتاط بود و ثروت زیادی برای تاج و تخت (the Crown) اندوخت.

هنری هفتم دفترهای حساب سلطنتی را خودش بررسی می‌کرد و صفحه به صفحه پای آن‌ها حروف اول نامش را می‌نوشت؛ این دفترها هنوز هم باقی مانده‌اند. بیشتر پولی که او پس‌انداز کرد، بعدها به دست پسر ولخرجش، هنری هشتم، خرج شد.

هنری هشتم: شش همسر و کلیسایی تازه

هنری هشتم سیاست پدرش، یعنی حکومت مرکزی قوی، را ادامه داد. اما او را بیشتر با دو چیز به یاد می‌آورند: جدا شدن از کلیسای رم و داشتن شش همسر.

1. کاترین آراگون (Catherine of Aragon): شاهزاده‌خانمی از اسپانیا. از همه فرزندانی که او از هنری به دنیا آورد، فقط یکی زنده ماند: دخترشان مری. وقتی کاترین دیگر نمی‌توانست بچه‌دار شود، هنری خواستار طلاق شد.
2. آن بولین (Anne Boleyn): در انگلستان به دنیا آمده بود. فرزند او و هنری دختری به نام الیزابت بود. بسیاری از مردم کشور از او خوششان نمی‌آمد. او را به رابطه با مردان دیگر متهم کردند و در برج لندن (Tower of London) اعدام شد.
3. جین سیمور (Jane Seymour): سرانجام پسری را که هنری آرزویش را داشت به دنیا آورد: ادوارد. افسوس که کمی پس از زایمان درگذشت.
4. آن کلیوز (Anne of Cleves): شاهزاده‌خانمی از آلمان. هنری برای ایجاد یک اتحاد سیاسی با او ازدواج کرد و این ازدواج خیلی زود به هم خورد. هنری او را پس از دیدن تصویری که نقاش دربارش، هولباین (Holbein)، از او کشیده بود برگزیده بود، اما وقتی واقعاً همدیگر را دیدند ناامید شد و ازدواجشان تنها حدود شش ماه دوام آورد. آن عاقلانه با پایان دادن به ازدواج موافقت کرد و در عوض زمین‌های پربار، درآمدی خوب و عنوان «خواهر عزیز پادشاه» را به دست آورد. او از همه همسران دیگر بیشتر عمر کرد و آخرین ملکه از این شش ملکه بود که درگذشت.
5. کاترین هاوارد (Catherine Howard): دخترعموی آن بولین. او هم مانند آن به رابطه با مردان دیگر متهم شد و او هم اعدام شد.
6. کاترین پار (Catherine Parr): بیوه‌ای که هنری در اواخر عمرش با او ازدواج کرد. او بیشتر از هنری زنده ماند و دوباره ازدواج کرد، اما کمی بعد درگذشت.

کلیسایی تازه برای اینکه بتواند طلاق بگیرد

هنری و همسر اولش کاترین پسری نداشتند که زنده بماند، و او می‌خواست از کاترین جدا شود و با زن دیگری ازدواج کند. اما انگلستان کشوری کاتولیک بود و طلاق به اجازه پاپ (the Pope) نیاز داشت. پاپ اجازه نداد.

پس هنری انگلستان را از کلیسای رم جدا کرد و کلیسای انگلستان (Church of England) را بنیان گذاشت، که در آن پادشاه جای پاپ را گرفت. از آن پس او اسقف‌ها را منصوب می‌کرد و قواعد عبادت مردم را تعیین می‌کرد.

اصلاحات دینی: پروتستان‌ها از کجا آمدند

در همان زمان که هنری با پاپ درگیر بود، تحولی بسیار بزرگ‌تر در سراسر اروپا جریان داشت: اصلاحات دینی (Reformation). این جنبشی بود که اقتدار پاپ و بسیاری از باورها و آیین‌های کلیسای کاتولیک رم را به چالش کشید.

هواداران آن را پروتستان (Protestants) می‌نامیدند و آن‌ها کلیساهای خودشان را تشکیل دادند. پروتستان‌ها و کاتولیک‌ها در سه مورد مهم با هم تفاوت داشتند:

خواندن کتاب مقدس به زبان خودتان، نه به لاتین

دعا نکردن به قدیسان یا در زیارتگاه‌ها (مکان‌های مقدس)

رابطه خود شما با خدا مهم‌تر از اطاعت از کلیساست

ولز و ایرلند

ولز: رسماً به انگلستان پیوست

حکومت مرکزی قوی‌تر هنری هشتم در مرزهای انگلستان متوقف نشد: به ولز و ایرلند هم رسید. در دوران او، پارلمان قوانینی را تصویب کرد که به قانون حکومت ولز (Act for the Government of Wales) معروف‌اند. این قوانین ولز را رسماً با انگلستان متحد کردند. از آن پس ولز در مجلس عوام (House of Commons) نماینده داشت و دادگاه‌ها و قوانینش از نو سازمان یافت.

خود تودورها ولزی بودند. این خاندان از آنگلسی (Anglesey)، جزیره‌ای در شمال ولز، می‌آمد و هنری هفتم در 1485 در جنوب‌غربی ولز پیاده شد و در راه رفتن به سوی بازورث سرباز جمع کرد. پس خاندانی که ولز و انگلستان را به هم پیوند داد، خودش ولزی بود.

ایرلند: هنری هشتم «پادشاه ایرلند» می‌شود

در این زمان تقریباً همه مردم ایرلند کاتولیک بودند. هنری هفتم و هنری هشتم نفوذ انگلستان را به فراتر از منطقه «پِیل» (the Pale) گسترش دادند. هنری هشتم عنوان پادشاه ایرلند (King of Ireland) را هم برای خود برگزید. قوانین انگلیسی به ایرلند آورده شد و رهبران محلی باید از نایب‌السلطنه (Lord Lieutenant)، فرماندار پادشاه در دوبلین، پیروی می‌کردند.

اما اصلاحات دینی در ایرلند واکنش تندی به دنبال داشت. انگلیسی‌ها کوشیدند مذهب پروتستان را به ایرلندی‌ها تحمیل کنند و قواعد انگلیسی درباره اینکه زمین به چه کسی ارث می‌رسد را هم آوردند. سران قبایل ایرلندی (chieftains) شورش کردند و سال‌ها جنگ بی‌رحمانه در پی آمد.

سه فرزند، سه مذهب

هنری هشتم در 1547 درگذشت. سه فرزندش یکی پس از دیگری به تخت نشستند و با هر فرمانروای تازه، دین کشور به سمتی دیگر چرخید.

ادوارد ششم: پادشاه نوجوان پروتستان

ادوارد ششم، پسر جین سیمور، در 9 سالگی پادشاه شد. او پروتستانی سرسخت بود. در دوران او کلیسای انگلستان صاحب کتاب دعای عمومی (Book of Common Prayer) شد که متن دعاها و سخنانی را که در مراسم کلیسا خوانده می‌شد تعیین می‌کرد. برخی کلیساها هنوز هم نسخه‌ای از آن را به کار می‌برند.

ادوارد هیچ‌گاه قوی و سالم نبود. او کمی بیش از شش سال سلطنت کرد و در تنها 15 سالگی درگذشت.

ادوارد می‌ترسید خواهر کاتولیکش مری ملکه شود، پس کمی پیش از مرگش تاج و تخت را به دخترعموی پروتستانش، لیدی جین گری (Lady Jane Grey)، سپرد. او تنها نه روز ملکه بود تا اینکه جمعیت هواداران مری او را کنار زدند، و سال بعد اعدام شد. چون سلطنتش بسیار کوتاه بود و بسیاری آن را قانونی نمی‌دانستند، در بسیاری از فهرست‌های پادشاهان انگلستان نامی از او نیست.

مری اول: «مری خونین»

پس از او مری اول، دختر کاترین آراگون، به تخت نشست. او کاتولیکی دیندار بود. او انگلستان را به کلیسای کاتولیک بازگرداند و پروتستان‌ها را آزار و شکنجه کرد (آن‌ها را به خاطر ایمانشان بی‌رحمانه مجازات کرد). نزدیک به 300 نفر زنده‌زنده سوزانده شدند و به همین دلیل او به «مری خونین» (Bloody Mary) شهرت یافت. سلطنت او هم کوتاه بود: پنج سال بعد درگذشت.

مری اول با شاهزاده اسپانیایی، فیلیپ (Philip)، ازدواج کرد که بعدها با نام فیلیپ دوم (Philip II) پادشاه اسپانیا شد؛ و تا وقتی مری زنده بود، فیلیپ حتی عنوان پادشاه انگلستان را هم داشت. سی سال بعد، مردی که آرمادا را برای حمله به انگلستان فرستاد، شوهرخواهر سابق الیزابت اول بود.

الیزابت اول: ملکه‌ای که تعادل را یافت

خواهر ناتنی مری، الیزابت اول، دختر آن بولین، در 1558 ملکه شد. او پروتستان بود و کلیسای انگلستان را بار دیگر کلیسای رسمی کشور کرد.

روش او زیرکانه بود. همه باید به کلیسای محله خود می‌رفتند و قانون تعیین می‌کرد چه مراسم و دعاهایی مجاز است. اما او نمی‌کوشید بفهمد مردم در خلوت واقعاً به چه باور دارند. به این ترتیب راهی میانه میان کاتولیک‌ها و پروتستان‌های سخت‌گیرتر در پیش گرفت و انگلستان را از درگیری دینی جدی دور نگه داشت. او هرگز ازدواج نکرد.

1588: آرمادای اسپانیا

در دوران الیزابت، انگلیسی‌ها روزبه‌روز میهن‌دوست‌تر شدند، یعنی به کشورشان افتخار می‌کردند. کاشفان انگلیسی برای یافتن راه‌های تجاری تازه به راه افتادند و کوشیدند به مستعمرات اسپانیا در قاره آمریکا رخنه کنند.

اسپانیای کاتولیک دیگر تاب نیاورد. در 1588 پادشاه فیلیپ دوم ناوگان عظیمی از کشتی‌های جنگی، یعنی آرمادای اسپانیا (Spanish Armada)، را فرستاد تا انگلستان را فتح کند و مذهب کاتولیک را بازگرداند. اما انگلیسی‌ها آن را شکست دادند. این پیروزی الیزابت اول را به یکی از محبوب‌ترین فرمانروایان تاریخ انگلستان تبدیل کرد.

در تابستان 1588 آرمادا با آرایشی هلالی (شکلی خمیده مانند ماه نو) وارد کانال مانش (English Channel) شد. ناوگان انگلستان از پلیموث (Plymouth) بیرون آمد و در حالی که شلیک می‌کرد، آن را دنبال کرد. وقتی آرمادا نزدیک کاله (Calais) در فرانسه لنگر انداخت، انگلیسی‌ها نیمه‌شب چند کشتی خالی را آتش زدند و آن‌ها را به سوی ناوگان اسپانیا رها کردند. کشتی‌های اسپانیایی طناب لنگرهایشان را بریدند و وحشت‌زده پراکنده شدند، و روز بعد در نبرد گراولین (Battle of Gravelines) شکست خوردند.

سپس باد جنوب باقی‌مانده آرمادا را به سوی شمال راند. تنها راه بازگشت این بود که بالای اسکاتلند را دور بزنند و از کنار ساحل غربی ایرلند پایین بیایند. در این راه به طوفان برخوردند و بسیاری از کشتی‌ها به صخره‌ها خوردند و درهم شکستند.

مشهورترین افسانه می‌گوید وقتی آرمادا دیده شد، دریک مشغول بازی بولز (bowls؛ بازی‌ای که در آن گوی‌های سنگین را روی چمن می‌غلتانند) روی چمنزاری بالای دریا در پلیموث بود و اصرار کرد که بازی‌اش را تمام کند. این داستان تنها چند دهه بعد به صورت مکتوب آمده است، پس بیشتر تاریخ‌نگاران آن را افسانه می‌دانند. با این حال، جزر و مد و باد واقعاً مدتی کشتی‌های انگلیسی را در بندر نگه داشته بود، پس حرف او بی‌راه نبود.

جمله مشهور دیگری از سخنرانی الیزابت اول برای سربازانش در تیلبری (Tilbury) است: شاید جسم زنی ناتوان را داشته باشد، اما قلب یک پادشاه را دارد. او واقعاً به دیدار ارتش رفت و با آن‌ها سخن گفت، اما متنی که ما می‌شناسیم چند دهه بعد نوشته شده است، پس هیچ‌کس نمی‌تواند درباره کلمات دقیق او مطمئن باشد.

سر فرانسیس دریک و گلدن هایند

یکی از فرماندهانی که آرمادا را شکست دادند سر فرانسیس دریک (Sir Francis Drake) بود. او به پایه‌گذاری سنت دیرینه انگلستان به عنوان یک قدرت بزرگ دریایی کمک کرد. کشتی او، گلدن هایند (Golden Hind)، از نخستین کشتی‌هایی بود که دور تا دور کره زمین را پیمود.

دریک میان سال‌های 1577 و 1580 دور دنیا را پیمود و نخستین ناخدای انگلیسی بود که این کار را کرد. کشتی‌اش سفر را با نام Pelican (پلیکان) آغاز کرد و در میانه راه نامش به گلدن هایند تغییر یافت، و وقتی به وطن بازگشت، الیزابت اول به کشتی آمد و روی عرشه به او لقب شوالیه داد. امروز نسخه‌ای هم‌اندازه از گلدن هایند در ساحل جنوبی رود تیمز در لندن قرار دارد و می‌توانید سوار آن شوید. اما از نگاه اسپانیایی‌ها، دریک دزد دریایی‌ای بود که پیوسته کشتی‌هایشان را غارت می‌کرد.

اسکاتلند: اصلاحات دینی و مری، ملکه اسکاتلند

در شمال مرز، اسکاتلند هنوز پادشاهی جداگانه‌ای با فرمانروایان خودش بود و اصلاحات دینی خودش را داشت. اسکاتلند هم پروتستان شد، اما نه به همان شیوه انگلستان. در 1560 پارلمان اسکاتلند، که بیشتر اعضایش پروتستان بودند، اقتدار پاپ را در اسکاتلند لغو کرد و مراسم کاتولیک غیرقانونی شد. رهبری کلیسای پروتستان تازه اسکاتلند با کسانی بود که برای این کار انتخاب شده بودند و این کلیسا، برخلاف کلیسای انگلستان، کلیسای دولتی نبود.

رهبر اصلاحات دینی اسکاتلند واعظی به نام جان ناکس (John Knox) بود. او در 1558 جزوه‌ای منتشر کرد که خودِ فکر فرمانروایی زنان بر کشورها را می‌کوبید و ملکه‌های کاتولیک آن زمان را هدف گرفته بود. زمان‌بندی بدی بود: در همان سال الیزابت اول پروتستان به تخت نشست و از آن پس هرگز از ناکس خوشش نیامد.

مری، ملکه اسکاتلند

ملکه اسکاتلند در آن زمان مری استوارت (Mary Stuart) بود که امروزه معمولاً او را با نام مری، ملکه اسکاتلند (Mary, Queen of Scots) می‌شناسند. او کاتولیک بود. پدرش وقتی او تنها یک هفته داشت درگذشت، پس در نوزادی ملکه شد. بیشتر دوران کودکی‌اش را در فرانسه گذراند.

پس از بازگشت به اسکاتلند، گروه‌های رقیب در اطراف او بر سر قدرت می‌جنگیدند. پس از آنکه شوهرش به قتل رسید، بسیاری گمان کردند که او در آن دست داشته است. او به انگلستان گریخت و تاج و تخت اسکاتلند را برای پسرش، جیمز ششم (James VI)، گذاشت که پروتستان بود.

مری و الیزابت اول دخترعمو بودند و مری از او انتظار کمک داشت. اما الیزابت می‌ترسید مری چشم به تاج و تخت انگلستان داشته باشد. او مری را 20 سال در اسارت نگه داشت و سرانجام مری به جرم توطئه علیه او اعدام شد.

عصر الیزابت: شکسپیر و دنیای جدید

در خود انگلستان، دوران الیزابت را با چیزی بسیار بیشتر از یک پیروزی دریایی به یاد می‌آورند. بزرگ‌ترین هدیه دوره الیزابت (Elizabethan period) به نسل‌های بعد، شعر و نمایش آن بود، و بیش از همه نمایشنامه‌ها و شعرهای ویلیام شکسپیر (William Shakespeare، 1564 تا 1616).

شکسپیر در استراتفورد آپون اِیوِن (Stratford-upon-Avon) به دنیا آمد. او هم نمایشنامه‌نویس (کسی که نمایشنامه می‌نویسد) بود و هم بازیگر، و نمایشنامه‌ها و شعرهای بسیار زیادی نوشت. او لحظه‌های مهم تاریخ را به صحنه آورد، اما فقط درباره پادشاهان و ملکه‌ها ننوشت: او از نخستین نمایشنامه‌نویسانی بود که مردان و زنان عادی انگلیسی را نشان دادند. بسیاری او را بزرگ‌ترین نمایشنامه‌نویس تاریخ می‌دانند. او همچنین اثری عمیق بر زبان انگلیسی گذاشت و واژه‌های زیادی ساخت که هنوز به کار می‌روند.

از مشهورترین نمایشنامه‌های او می‌توان به هملت (Hamlet)، مکبث (Macbeth)، رومئو و ژولیت (Romeo and Juliet) و رؤیای شب نیمه تابستان (A Midsummer Night's Dream) اشاره کرد.

گروه نمایشی شکسپیر تئاتر گلوب (Globe Theatre) را در ساحل جنوبی رود تیمز در لندن ساخت. در 1613، هنگام اجرای نمایش Henry VIII، توپی که به عنوان جلوه ویژه روی صحنه شلیک شد سقف کاهگلی (سقفی از کاه یا نی خشک) را آتش زد و کل تئاتر در کمتر از یک ساعت سوخت. بنا بر نامه‌ای که در همان زمان نوشته شده، کسی نمرد؛ شلوار یک مرد آتش گرفت و کسی شعله‌ها را با یک بطری آبجو خاموش کرد. گلوب شکسپیر (Shakespeare's Globe) امروزی بازسازی‌ای است که در 1997 نزدیک محل اصلی ساخته شد، و نخستین ساختمان در لندن بود که از زمان آتش‌سوزی بزرگ (Great Fire) در 1666 اجازه داشت سقف کاهی داشته باشد.

جمله‌هایی از آثار او هنوز مدام نقل می‌شوند، و ممکن است در آزمون بپرسند کدام جمله‌ها از شکسپیر است:

نخستین مستعمره‌ها در آمریکا

در همین دوره بود که مهاجران انگلیسی استعمار ساحل شرقی آمریکا را آغاز کردند. در قرن بعد بسیاری دیگر هم به دنبال آن‌ها رفتند، و بسیاری از آن‌ها کسانی بودند که باورهای دینی دو پادشاه بعدی را قبول نداشتند.

چون الیزابت اول هرگز ازدواج نکرد، او را «ملکه باکره» (the Virgin Queen) می‌نامیدند. در دهه 1580 کاشف انگلیسی والتر رالی (Walter Raleigh) گروهی را به ساحل شرقی آمریکای شمالی فرستاد و آن سرزمین را به افتخار او ویرجینیا (Virginia) نامید. گروهی از مهاجران در جزیره رونوک (Roanoke Island) مستعمره‌ای ساختند که بعدها بی‌هیچ ردی ناپدید شد و به «مستعمره گمشده» (Lost Colony) معروف شد. نخستین سکونتگاه پایدار انگلستان در آمریکا جیمزتاون (Jamestown) بود که در 1607 بنیان گذاشته شد، اما آن به فصل بعد مربوط است.

الیزابت اول آخرین فرمانروای خاندان تودور بود. وقتی او در 1603 درگذشت، تاج و تخت به خویشاوندانش در اسکاتلند رسید و خاندان سلطنتی تازه‌ای به قدرت رسید: خاندان استوارت (the Stuarts).

خلاصه فصل

بازگشت: تاریخ